Marselis

Het ontstaan van de familienaam Marselis

Er zijn suggesties dat Marselis afkomstig zou zijn van Marcellus (een centurion in de Romeinse legers) of van Marseilles in Frankrijk maar ik geloof niet dat dit enige grond van waarheid heeft. Onzin dus eigenlijk. Volgens mij is de familienaam Marselis (en al zijn varianten) afkomstig van de voornaam Marselis, waarbij de naam ook als patroniem gebruikt zal zijn. Bijvoorbeeld Marselis (een voornaam) heeft een zoon Jan. Maar er zijn veel jongens die Jan heten dus werd die Jan al gauw Jan Marceliszoon genoemd. Misschien heette diens zoon dan bijvoorbeeld Peter (Peter Jansz dus), maar Peter Marcelisz was ook een mogelijkheid waarmee de familienaam Marcelis is geboren voor deze tak.
Ik geef toe, het blijft een theorie maar het is aannemelijker dan die Romein of Marseille.
Nog steeds komt Marselis vaak voor als voornaam, tot in de USA toe. Een goed voorbeeld zijn Marcelis Cornelis Marcelis (1716-1766) of Marcellus Hendrik Marcelis (1780-1855). En wat dacht je van de Marcelisstraat in Scheveningen? Die is vernoemd naar de eerste vuilnisophaler van Scheveningen, ene Marcelis Gerritse.
Er is een enkel geval bekend waarin het exacte ontstaan van Marcelis - in dit geval geschreven als Masselies - bekend is: een naamsaanname in 1811 Rotterdam waardoor Jacob Salomon voortaan Jacob Salomon Masselies heette en in de decennia daarna is dat uiteindelijk Marcelis geworden, met nazaten voornamelijk in Engeland.

Over hoe de verschillende varianten van de naam Marselis zijn ontstaan kunnen we ook veronderstellingen doen. De meest voor de hand liggende is dat in vroeger jaren veel mensen niet konden lezen en schrijven. Dopen, huwelijken en begraven werden ingeschreven op basis van wat de schrijver (pastoor, ambtenaar etc.) hoorde. Als iets fout gespeld werd was er niemand om het te corrigeren. Hoe vaak wordt overigens mijn eigen naam Marselis door mensen geschreven als Marcelis!? En op de gramftombe van Leonard Marselis in Heemstede staat Leonard Marcelis. De steenrijke en bekende Gabriel Marselis komt te vaak voor als Gabriel Marcelis - zelfs in gezaghebbende publikaties - maar in documenten, waaronder zijn testament, ondertekent hij toch echt als Gabriel Marselis.
In het stamboomonderzoek heb ik alle varianten van Marselis behandeld alsof we allemaal familie zijn: iedereen gaat de database in.

Is er dan een stamvader, ergens heel lang geleden? Na het voorgaande is dat logischerwijs niet het geval. In het stamboomonderzoek heb ik eerst mijn eigen stamboom uitgezocht. Daarna heb ik alle andere mensen met de familienaam Marselis en varianten in Europa verzameld en geordend op basis van bewijsbare afstamming, terugwerkend van het heden tot zover mogelijk terug. Echtgenotes tellen mee, kinderen die geen Marselis heten tellen niet mee, schoonouders van Marselis tellen ook niet mee. Alle Marselis personen in de USA en Canada heb ik wel verzameld maar niet geordend. De exacte spelling in doopboeken, begraafboeken, Burgerlijke Stand etc. was voor mij dus ondergeschikt, afstamming telt. Op basis van de meest recente schrijfwijze in de Burgerlijke Stand zijn dus de verschillende stambomen Marselis in mijn database ontstaan. Het voorlopige resultaat is dat ik nu 43 afzonderlijke stambomen heb die ik niet heb kunnen verbinden. Nog verder teruggaan in de historie - als daarvoor gegevens bestaan - zou heel misschien enkele takken aan elkaar kunnen knopen.

Marselis en van Marselis Hartsinck

De stamboom van Gabriel Marselis is inmiddels de meest bekende. Gabriel Marselis de Oudere en zijn vrouw Anne L'Hermite woonden in de Zuidelijke Nederlanden, hoogstwaarschijnlijk niet al te ver van Antwerpen, dat toen was bezet door de katholieke Spanjaarden. Voor 1600 zijn Gabriel en Anna net als zoveel andere niet-katholieken, naar het noorden vertrokken, in het geval van Gabriel eerst naar Hamburg, later naar Amsterdam. Die verhuizing heeft ze uiteindelijk geen windeieren gelegd: in Amsterdam was de Gouden Eeuw aangebroken en Gabriel heeft met zijn zonen Gabriel de Jongere, Selio, Peter en Leonard een waar handelsimperium kunnen opbouwen. In "De 250 rijksten van de Gouden Eeuw" staat Gabriel Marcelis de Jongere (jazeker, alweer verkeerd geschreven) op de 29e plaats met een geschat kapitaal van 750.000 gulden. Helaas is de rijkdom enigszins verwaterd in de 18e eeuw.
Er is geen relatie tussen deze tak Marselis en alle takken van Marcelis, Marcelissen, Mercelis, Marcellis etc. Helaas, het moet worden gezegd, is bij al die andere takken ook geen sprake van de rijkdom, roem en invloed die de tak van Gabriel wel heeft gekend.